N\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit jan\u00eb shpeshtuar rastet e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes n\u00eb internet. T\u00eb dh\u00ebnat tregojn\u00eb se m\u00eb t\u00eb prekura nga ky problem jan\u00eb grat\u00eb, kryesisht fytyra publike por jo vet\u00ebm, si dhe pjes\u00ebtar\u00ebt e komunitetit LGBTIQ+. Nga ana tjet\u00ebr, institucionet nuk po b\u00ebjn\u00eb aq sa duhet n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, alarmon shoq\u00ebria civile dhe raportet nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
N\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, gjuha e urrejtjes me baz\u00eb gjinore haset n\u00ebp\u00ebr rrjetet sociale, kryesisht n\u00eb komentet dhe statuset n\u00eb Facebook, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb postimet n\u00eb faqet e portaleve online. M\u00eb t\u00eb targetuara jan\u00eb grat\u00eb, t\u00eb cilat zakonisht jan\u00eb n\u00eb funksione publike, fytyra publike, gazetare, influencere, por edhe qytetar\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb.<\/p>\n
Mes shum\u00eb shembujsh, mund t\u00eb p\u00ebrmendim rastin e ministres s\u00eb Mbrojtjes,\u00a0Sllavjanka<\/strong>\u00a0Petrovska<\/strong>, e cila ishte sh\u00ebnjest\u00ebr e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes dhe ofendimeve n\u00eb rrjetet sociale. Ngjash\u00ebm edhe kryetarja e Qytetit t\u00eb Shkupit,\u00a0Danella<\/strong>\u00a0Arsovska<\/strong>\u00a0e cila u p\u00ebrball me gjuh\u00eb t\u00eb urrejtjes me baz\u00eb gjinore nga an\u00eb t\u00eb ndryshme. Ka edhe raste t\u00eb tjera ku cak jan\u00eb\u00a0grat\u00eb gazetare<\/strong>\u00a0dhe\u00a0aktiviste<\/strong>\u00a0nd\u00ebrsa krahas figurave publike, edhe\u00a0qytetar\u00ebt e thjesht\u00eb<\/strong>\u00a0madje edhe\u00a0f\u00ebmij\u00ebt<\/strong>\u00a0shpesh b\u00ebhen pre e k\u00ebsaj dhune digjitale.<\/p>\n Para disa muajve buj\u00eb b\u00ebn\u00eb rastet e dy t\u00eb miturave t\u00eb zhdukura n\u00eb \u00c7air dhe dy vajzave t\u00eb zhdukura n\u00eb Qend\u00ebr \u2013 Shkup. K\u00ebto dy raste u\u00a0analizuan\u00a0<\/a>p\u00ebrmes nj\u00eb hulumtimi nga Instituti p\u00ebr Studime t\u00eb Komunikimit ku u mor\u00ebn parasysh mbi 1500 komente n\u00eb Facebook, rezultati ishte i qart\u00eb: \u201cGjuha e urrejtjes seksiste ndaj vajzave t\u00eb reja p\u00ebrhapet p\u00ebrmes komenteve n\u00eb raportet gazetareske n\u00eb mediat sociale, t\u00eb cilat jan\u00eb terren pjellor p\u00ebr zhvillimin e p\u00ebrmbajtjeve dashakeqe dhe shqet\u00ebsuese me baz\u00eb gjinore\u201d.<\/strong><\/p>\n Thuaj se \u00e7do dit\u00eb komente me gjuh\u00eb t\u00eb urrejtjes me baz\u00eb gjinore merr aktivistja e t\u00eb drejtave t\u00eb grave,\u00a0Rita<\/strong>\u00a0Behadini<\/strong>, drejtuese e Qendr\u00ebs p\u00ebr Mund\u00ebsi t\u00eb Barabarta “Moll\u00ebkuqja\u201d. Ajo thot\u00eb se sulmet m\u00eb s\u00eb shpeshti ndodhin online, \u201caty ku njer\u00ebzit mendojn\u00eb se jetojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb realitet tjet\u00ebr\u201d.<\/p>\n \u201cRasti i fundit ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb pik\u00ebrisht me gjuh\u00ebn seksiste t\u00eb nj\u00eb imami, pas reagimit tim p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, filloi avazi i zakonsh\u00ebm i fyerjeve, ofendimeve dhe k\u00ebrc\u00ebnimeve. Kam paraqitur nj\u00eb prej k\u00ebrc\u00ebnimeve n\u00eb polici dhe deri sot nuk kam informacion n\u00ebse personi \u00ebsht\u00eb gjetur ose jo\u201d, thekson\u00a0Behadini<\/strong>.<\/p>\n Ajo n\u00ebnvizon mes tjerash se k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje i prekin t\u00eb gjith\u00eb, andaj edhe nxisin reagim, pasi njer\u00ebzit e kan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb pranojn\u00eb dhe t\u00eb hapen ndaj ndryshimeve.<\/p>\n \u201cE gjitha kjo thjesht\u00eb nga mungesa e informacionit, p\u00ebr shkak t\u00eb propagandave q\u00eb b\u00ebhen pik\u00ebrisht ndaj k\u00ebtij komuniteti. Shumica e njer\u00ebzve q\u00eb jan\u00eb “kund\u00ebr” k\u00ebtij komuniteti, nuk e din\u00eb as dometh\u00ebnien e shkronjave LGBTIQ+\u201d, thot\u00eb\u00a0Rita<\/strong>, e cila shtoi se\u00a0mediet shum\u00eb shpesh jan\u00eb nxit\u00ebs t\u00eb urrejtjes<\/strong>.<\/p>\n Nj\u00eb mjet ku qytetar\u00ebt e RMV-s\u00eb e raportojn\u00eb gjuh\u00ebn e urrejtjes \u00ebsht\u00eb platforma online\u00a0govornaomraza.mk<\/a>\u00a0ku raportet p\u00ebr raste t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes analizohen nga Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb.<\/p>\n Nga muaji shkurt i vitit\u00a02012<\/strong>\u00a0deri n\u00eb korrik t\u00eb vitit\u00a02023<\/strong>\u00a0n\u00eb k\u00ebt\u00eb platform\u00eb jan\u00eb regjistruar gjithsej\u00a02074\u00a0<\/strong>raste t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes n\u00eb internet, t\u00eb cilat m\u00eb pas ndahen n\u00eb kategori t\u00eb ndryshme.<\/p>\n Sa i p\u00ebrket rasteve t\u00eb paraqitura t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes me baz\u00eb gjinore nga shkurti i vitit\u00a02012<\/strong>\u00a0deri n\u00eb korrik t\u00eb vitit\u00a02023<\/strong>, platforma ka regjistruar gjithsej\u00a0130 raste<\/strong>. Kulmi \u00ebsht\u00eb arritur n\u00eb vitin 2020 me\u00a034 raste<\/strong>\u00a0t\u00eb paraqitura.<\/p>\n Sa i p\u00ebrket rasteve t\u00eb paraqitura t\u00eb\u00a0g<\/strong>juh\u00ebs s\u00eb urrejtjes p\u00ebr shkak t\u00eb orientimit seksual dhe identitetit gjinor\u00a0<\/strong>nga shkurti i vitit\u00a02012<\/strong>\u00a0deri n\u00eb korrik t\u00eb vitit\u00a02023<\/strong>, platforma ka regjistruar\u00a0793\u00a0<\/strong>raste.<\/p>\n Duke par\u00eb rastet e raportuara p\u00ebr shkak t\u00eb orientimit seksual dhe identitetit gjinor, m\u00eb shum\u00eb raste u raportuan n\u00eb vitin\u00a02020<\/strong>, gjithsej\u00a0203 raste<\/strong>. Kulmi q\u00eb u arrit n\u00eb vitin\u00a02020<\/strong>, ky vit \u00ebsht\u00eb viti i pandemis\u00eb\u00a0s\u00eb\u00a0<\/strong>COVID-19, i sh\u00ebnuar me izolim social dhe shpenzimin e shumic\u00ebs s\u00eb koh\u00ebs duke komunikuar n\u00eb internet.<\/p>\n Nga\u00a0Komuniteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut<\/strong>, n\u00ebn t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb edhe platforma ku raportohet gjuha e urrejtjes,\u00a0govornaomraza.mk<\/strong><\/a>, theksojn\u00eb se n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb kontekstit social dhe politik ku ndodhemi, intensiteti dhe shpesht\u00ebsia e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes rritet ose zvog\u00eblohet.<\/p>\n \u201cP\u00ebr shembull, gjat\u00eb muajit t\u00eb Krenaris\u00eb, n\u00eb raport me rritjen e dukshm\u00ebris\u00eb t\u00eb komunitetit LGBTI dhe organizimit t\u00eb Parad\u00ebs s\u00eb Krenaris\u00eb u rrit edhe gjuha e urrejtjes ndaj k\u00ebtij komuniteti q\u00eb ishte e dukshme n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn online dhe n\u00eb rrjetet sociale<\/em>\u201d, than\u00eb nga\u00a0Komiteti i Helsinkit n\u00eb RMV.<\/strong><\/p>\n Gjuha e urrejtjes n\u00eb internet n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut rregullohet n\u00eb\u00a0Kodin<\/strong>\u00a0Penal<\/strong>, n\u00eb nenin 394 g -p\u00ebrhapja e materialit racist dhe ksenofobik n\u00ebp\u00ebrmjet sistemit kompjuterik\u201d. Ky nen p\u00ebrshkruan gjithashtu arsyet mbi t\u00eb cilat mund t\u00eb nd\u00ebshkohet p\u00ebrhapja e materialeve raciste dhe ksenofobike n\u00eb internet, d\u00ebnimin, nd\u00ebr t\u00eb tjera. Gjithashtu edhe p\u00ebrmes nenit 319 – shkaktimi i urrejtjes, p\u00ebr\u00e7arjes ose jotoleranc\u00ebs n\u00eb baz\u00eb nacionale, racore, fetare dhe baz\u00eb tjet\u00ebr t\u00eb diskriminimit.<\/p>\n Gjuha e urrejtjes \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrcaktuar edhe n\u00eb disa ligje tjera si<\/p>\n Avokatja\u00a0Lejla<\/strong>\u00a0Kadriu<\/strong>\u00a0n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb problematik\u00eb shprehet se kryer\u00ebsit nuk sanksionohen.<\/p>\n \u201cKryer\u00ebsit nuk e ndjejn\u00eb pasoj\u00ebn e kryerjes s\u00eb vepr\u00ebs penale sepse d\u00ebnohen n\u00ebn minimumin e parapar\u00eb, prandaj edhe shpesh e p\u00ebrs\u00ebrisin t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn vep\u00ebr. P\u00ebrgjigjen e kemi prej anketave, 3 p\u00ebrqind besueshm\u00ebria n\u00eb gjyq\u00ebsor dhe prokurori nuk \u00ebsht\u00eb e rast\u00ebsishme\u201d, thot\u00eb\u00a0Kadriu<\/strong>.<\/p>\n Sipas Komiteti t\u00eb Helsinkit n\u00eb RMV, ngecjet jan\u00eb t\u00eb shumta, nga mosnjohja e t\u00eb folurit me baz\u00eb gjinore, deri te mos raportimi p\u00ebr shkak t\u00eb mosnd\u00ebshkimit, si dhe mosbesimit n\u00eb institucione.<\/p>\n \u201cN\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, kemi rregullativ\u00eb t\u00eb mir\u00eb ligjore, por n\u00eb praktik\u00eb, zbatimi i ligjeve p\u00ebr parandalimin dhe mbrojtjen nga gjuha e urrejtjes zakonisht p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb mbrojtur m\u00eb t\u00eb privilegjuarit, pra politikan\u00ebt aktual\u00eb dhe t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm. K\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmon praktika e deritanishme gjyq\u00ebsore e gjykatave vendase, pra nuk ka asnj\u00eb aktgjykim t\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr sanksionimin e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes me baz\u00eb gjinore\u201d, than\u00eb nga\u00a0Komiteti i Helsinkit n\u00eb RMV<\/strong>.<\/p>\n Me q\u00ebllim identifikimin e komponentit gjinor t\u00eb rasteve t\u00eb raportuara t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes n\u00eb internet dhe p\u00ebr t\u00eb hetuar mosp\u00ebrputhjen n\u00eb trajtimin e k\u00ebtyre rasteve nga autoritetet dhe publiku n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut,\u00a0Fondacioni p\u00ebr Internet dhe Shoq\u00ebri \u201cMetamorfozis\u201d\u00a0<\/strong>ka kryer nj\u00eb hulumtim<\/a>.<\/p>\n Me synimin p\u00ebr t\u00eb eksploruar m\u00ebnyr\u00ebn se si trajtohen k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje nga gjykatat penale p\u00ebrkat\u00ebse, ekipi hulumtues analizoi aktgjykimet e disponueshme ligj\u00ebrisht t\u00eb detyrueshme n\u00eb lidhje me nenin 394-g t\u00eb Kodit Penal. Gjithsej u analizuan 17 aktgjykime.<\/p>\n Sipas analiz\u00ebs, t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb d\u00ebnuarit kan\u00eb marr\u00eb d\u00ebnim me kusht, nga 3 muaj deri n\u00eb 1 vit, n\u00eb rast se kryejn\u00eb vep\u00ebr tjet\u00ebr n\u00eb periudh\u00ebn prej 1 deri n\u00eb 3 vjet. Gjuha e urrejtjes, bazuar n\u00eb k\u00ebto aktgjykime, m\u00eb s\u00eb shpeshti postohet n\u00eb Facebook, n\u00eb form\u00eb statusi apo komenti.<\/p>\n Nd\u00ebrsa nuk ka aktgjykime p\u00ebr rastet kur baza e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes \u00ebsht\u00eb gjinia apo seksi.<\/p>\n Aty theksohet se kur gjuha e urrejtjes p\u00ebrqendrohet te gjinia, e nj\u00ebjta gj\u00eb hidhet posht\u00eb nga shumica duke l\u00ebn\u00eb vet\u00ebm disa aktiviste apo organizata feministe t\u00eb jen\u00eb t\u00eb z\u00ebshme pa ndonj\u00eb ndikim t\u00eb madh.<\/p>\n Nd\u00ebrkaq, si\u00e7 tregon\u00a0hulumtimi<\/a>\u00a0p\u00ebr shkak t\u00eb moskuptimit t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb konceptit t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes dhe munges\u00ebs s\u00eb besimit n\u00eb institucione, gjuha e urrejtjes me baz\u00eb gjinore raportohet shum\u00eb m\u00eb pak dhe n\u00eb raste t\u00eb caktuara \u00ebsht\u00eb edhe shkaku i rritjes s\u00eb dhun\u00eb fizike ndaj grave.<\/p>\n Kontaktuam\u00a0Ministrin\u00eb e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme<\/strong>\u00a0p\u00ebr at\u00eb se sa denoncime ka nga viti 2017-2023 p\u00ebr gjuh\u00ebn e urrejtjes me baz\u00eb gjinore, kush m\u00eb shpesh jan\u00eb kryer\u00ebsit si dhe viktimat.<\/p>\n \u201cJu informojm\u00eb se n\u00eb periudh\u00ebn nga viti 2017 deri n\u00eb vitin 2023, Departamenti i Krimeve Kompjuterike ka pranuar 54 kall\u00ebzime sipas nenit 394-g dhe shtat\u00eb kall\u00ebzime sipas nenit 319\u201d, informoi\u00a0MPB<\/strong>, duke mos u p\u00ebrgjigjur n\u00eb pjes\u00ebn se kush m\u00eb shpesh jan\u00eb kryer\u00ebsit dhe kush viktimat.<\/p>\n Edhe pse t\u00eb pyetur p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebna n\u00eb lidhje me hetimet dhe rastet e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes me baz\u00eb gjinore n\u00eb internet n\u00eb RMV, viktimat dhe kush m\u00eb tep\u00ebr jan\u00eb kryer\u00ebsit,\u00a0Prokuroria Themelore Publike<\/strong>\u00a0nuk na dha t\u00eb dh\u00ebna.<\/p>\n \u201cProkuroria Publike nuk i ve\u00e7on t\u00eb dyshuarit apo t\u00eb d\u00ebmtuarit n\u00eb baz\u00eb t\u00eb gjinis\u00eb apo karakteristikave tjera q\u00eb nuk jan\u00eb element i krimit. Gjithashtu, kini parasysh se gjuha e urrejtjes nuk \u00ebsht\u00eb krimi i vet\u00ebm, pra vet\u00ebm format m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes sanksionohen penalisht p\u00ebrmes disa krimeve t\u00eb ndryshme, nd\u00ebrsa p\u00ebr pjes\u00ebn tjet\u00ebr parashikohet lloj tjet\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsie\u201d, than\u00eb nga\u00a0Prokuroria<\/strong>.<\/p>\n P\u00ebrndryshe, kritika p\u00ebr gjuh\u00ebn e urrejtjes n\u00eb RMV pati edhe\u00a0Raporti i Komisionit Evropian<\/a>\u00a0i vitit 2023 mbi progresin e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut n\u00eb rrug\u00ebn e saj t\u00eb integrimit evropian.<\/p>\nShifra brengos\u00ebse nga regjistri online i urrejtjes<\/strong><\/h5>\n
Gjuha e urrejtjes ndryshon n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb ngjarjeve n\u00eb shoq\u00ebri<\/strong><\/h5>\n
\u201cGjuha e urrejtjes n\u00eb internet nuk sanksionohet\u201d<\/strong><\/h5>\n
\n
Ku jan\u00eb ngecjet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb problem?<\/strong><\/h5>\n
Gjetje shqet\u00ebsuese nga Metamorfozis<\/strong><\/h5>\n
61 kall\u00ebzime p\u00ebr gjasht\u00eb vjet n\u00eb MPB<\/strong><\/h5>\n
Prokuroria nuk ka t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr gjuh\u00ebn e urrejtjes me baz\u00eb gjinore n\u00eb internet<\/strong><\/h5>\n